राइड सेयरिङमा महिला यात्रुको गोपनीयता र सुरक्षा जोखिममा

एक महिना अघिको घटना हो । ठमेलको सिनेट क्लब नजिक एक राइडर यात्रु कुरिरहेका हुन्छन् । यात्रु कुरिरहेका उनी भ्लग पनि बनाइरहेका हुन्छन् । उनको हेलमेटमा गोप्रो क्यामेरा जोडिएको छ । त्यसैबाट उनी भिडियो खिचिरहेका छन् । 

त्यतिखेरै दुई जना युवती त्यहाँ आइपुग्छन् । ती युवतीहरू उक्त भ्लगमा देखिन्छन् । मदिरा सेवन गरेजस्तो देखिने एक युवतीले ती राइडरलाई भ्लग किन बनाइरहेको भनी प्रश्न गर्छिन् । ती युवतीले राइडरले अघिल्लोपटक पनि आफ्नो भिडियो बनाएको भन्दै प्रतिरोध गर्छिन् । उनीहरूबीच लामो समय वादविवाद हुन्छ । 

यो भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भयो । प्रतिक्रियामा धेरैले ती युवतीहरूको व्यवहारको आलोचना गर्छन् । मदिरा सेवन गरेर अनावश्यक झगडा गर्न आएको भन्दै उनको विरोध हुन्छ । मदिरा सेवन गरेर कसैलाई गालीगलौज गर्नु गलत हो। तर, यो घटनाले एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ - यात्रुको गोपनीयताको अधिकार ।

युवतीहरूले गरेको "भ्लग किन बनाएको?" भन्ने प्रश्नले राइड सेयरिङमा यात्रुको गोपनीयता उल्लङ्घन भइरहेको प्रष्ट पार्छ । पछिल्लो समय सार्वजनिक भएका घटनाहरूले यस्तो प्रवृत्ति बढ्दै गएको देखिन्छ । 

राइड सेयरिङमा भ्लगिङको प्रवृत्ति

नेपालमा अनलाइन राइड सेयरिङ सेवा प्रदान गर्ने दुई प्रमुख कम्पनी छन् - पठाओ र इनड्राइभ । यी दुवै कम्पनीमा हजारौं राइडरहरू आबद्ध छन् । धेरैजसो राइडरले दुवै कम्पनीमा आफ्नो अकाउन्ट बनाएका छन् । यी बाहेक नेपालमा अहिले टुटल, जुमजुम, सजिलो राइडर लगायतका राइड सेयरिङ एप सञ्चालनमा छन् । 

पछिल्लो समय राइडरहरूमा भ्लग बनाउने प्रवृत्ति बढेको छ । उनीहरूले हेल्मेटमा गोप्रो राख्ने र यात्रा गराउँदा गराउँदै यात्रुसँग कुराकानी गर्दै भिडियो खिच्ने गरेका छन् ।

यस्ता भिडियो उनीहरू युट्युब लगायतका प्लेटफर्ममा राख्छन् । तर कतिपय राइडरहरूले अश्लील शीर्षक र थम्बनेल राखेर भिडियो सार्वजनिक गरेको भेटिएको छ । यसरी यात्रुको अनुमतिबिना भिडियो खिच्ने र त्यसलाई अश्लील तरिकाले प्रस्तुत गर्ने राइडरहरूको संख्या दिनानुदिन बढिरहेको छ ।

राइडरहरूले युट्युबमा राख्ने भिडियोमा विभिन्न किसिमका विषयवस्तु समेट्ने गरेका छन् । केही राइडरहरूले ठमेलको रात्रिकालीन गतिविधिको भिडियो बनाउने गरेका छन् । 

स्पा व्यवसायमा कार्यरत महिलाहरूसँग अनावश्यक र अश्लील प्रश्नहरू सोध्ने, उनीहरूको व्यक्तिगत जीवनबारे खोजीनीति गर्ने र त्यस्ता कुराकानीलाई सनसनीपूर्ण शीर्षक र थम्बनेलसहित सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गर्ने गरेका छन् । यस्ता भिडियोहरूमा व्यक्तिको गोपनीयता र मर्यादामा आँच आउने खालका सामग्रीहरू समावेश गरिएको स्पष्ट देख्न सकिन्छ ।  

यात्रुको गोपनीयता र मर्यादाको खिल्ली 

यस्ता भिडियो बनाउने राइडरहरूले प्रयोग गर्ने शीर्षक र थम्बनेलहरूको प्रकृति हेर्दा यात्रुको गोपनीयता र मर्यादाको खिल्ली उडाएको स्पष्ट छ । 

युट्युबमा 'सुनुवार मोटो' नामक च्यानलमा राखिएका भिडियोहरूमा महिला यात्रुहरूको कोठामा गएको र विभिन्न अनैतिक प्रस्तावहरू गरेको जस्ता शीर्षकहरू राखिएका छन् । त्यस्तै, 'जीसिआर भ्लग नेपाल' नामक अर्को च्यानलमा पनि महिला यात्रुहरूसँग भएका कुराकानीलाई अश्लील र सनसनीपूर्ण तरिकाले प्रस्तुत गरिएको छ। 

यी दुई युट्युब च्यानल उदाहरण मात्र हुन्, भ्लगका नाममा यस्ता अनेकौँ च्यानलहरू युट्युबमा छन् । 'गर्‍यो भने त जे पनि मिल्छ', '५ हजारमा अफर', 'मेरो घरमा आउनु', 'प्यासेन्जरको कडा अफर', 'छाडा केटीसँग मध्यरातमा' यस्तै यस्तै आपत्तिजनक शीर्षकहरू र थम्बनेलहरू राखेर भिडियोहरू अपलोड भएका छन् ।

यस्ता भिडियोहरूमा यात्रुलाई पैसाको प्रलोभन देखाउने, एकान्त स्थानमा जान प्रस्ताव गर्ने र अन्य आपत्तिजनक व्यवहारहरू समावेश गरिएका छन् ।

राइड सेयरिङमा महिला यात्रुको सुरक्षा चुनौतीपूर्ण बनेको यस्ता घटनाहरूले देखाउँछन् । माघ २ गते मुग्लिनबाट काठमाडौँ आउने क्रममा एन्जिला खनाल नामकी युवतीले एक गम्भीर दुर्व्यवहारको सामना गर्नुपर्‍यो । 

इनड्राइभ मार्फत यात्रा गरिरहेकी खनाललाई राइडरले बाटोमै एकान्त स्थानमा रोक्ने र भाडा नलिने प्रस्ताव गरे । यो आपत्तिजनक व्यवहारपछि खनालले टिकटक मार्फत आफूमाथि भएको दुर्व्यवहारको घटना सार्वजनिक गरिन् । यसपछि जिल्ला प्रहरी कार्यालय काठमाडौँले चितवन घर भएका राइडर प्रविन बराललाई पक्राउ गरी अनुसन्धान अघि बढाएको छ । 

राइड सेयरिङ सेवामा महिला यात्रुको सुरक्षा र गोपनीयताको विषय जति गम्भीर छ, त्यति नै यस्ता घटनाहरूले कम्पनीको सुरक्षा मापदण्ड र नियमनको प्रभावकारिता माथि समेत प्रश्न खडा गरेका छन्।

दुर्व्यवहारको घटना सार्वजनिक भएपछि दुवै राइड सेयरिङ कम्पनीले आफ्नो आधिकारिक धारणा सार्वजनिक गरेका छन् । पठाओ नेपाल प्रालिका प्रबन्ध निर्देशक असिममान सिंह बस्नेतले एक भिडियो मार्फत कम्पनीको धारणा सार्वजनिक गरे । उनका अनुसार कम्पनीले यौन दुर्व्यवहारका घटनामा कडा नीति अपनाएको छ । 

यस्ता घटनाको रिपोर्ट प्राप्त हुनासाथ सम्बन्धित राइडरको अकाउन्ट निलम्बन गरी अनुसन्धान प्रक्रिया सुरु गरिने उनले बताएका छन् । यदि दुर्व्यवहार प्रमाणित भएमा राइडरलाई तत्काल निष्कासन गरी कानुनी कारबाहीका लागि प्रहरीलाई सिफारिस गर्ने बस्नेतको भनाइ छ । 

इनड्राइभका क्षेत्रीय निर्देशक मार्क टलीले प्रयोगकर्ताले भोगेको हालैको घटनाप्रति दुःख व्यक्त गर्दै क्षमा मागेका छन् । उनले आफ्ना सेवाग्राहीहरूमाथि गरिने आपत्तिजनक, दुर्व्यवहारपूर्ण वा गैरकानुनीजस्ता कुनै पनि कार्यप्रति शुन्य सहनशीलताको नीति कायम राखेको बताएका छन् । 

सुरक्षा निर्देशिका छैन, भए पनि कार्यान्वयन छैन

इनड्राइभले आफ्नो सेवा प्रयोगका लागि विस्तृत नीति तथा निर्देशिका तयार पारेको छ । यस नीतिमा राइडर र यात्रुबीचको सम्वादसम्बन्धी स्पष्ट मापदण्ड तोकिएको छ ।

कम्पनीको नीतिअनुसार राइडर र यात्रुबीच हुने कुराकानी केवल यात्रा र सेवासँग सम्बन्धित विषयमा मात्र सीमित हुनुपर्छ । यात्रुसँग यात्रा र सेवाभन्दा बाहिरका विषयमा गरिने कुनै पनि किसिमको संवादलाई दुर्व्यवहारको रूपमा लिइने र त्यस्तो कार्य गर्ने राइडरको अकाउन्ट निलम्बन गर्नसक्ने प्रावधान पनि नीतिमा समावेश गरिएको छ ।

यी नीतिहरू भए पनि यसको कार्यान्वयन प्रभावकारी हुन सकेको छैन । राइडरहरूले इनड्राइभको नीतिको खुलेआम उल्लंघन गरिरहेका छन् तथा यात्रुसँग अनावश्यक र अश्लील संवाद गर्ने र त्यस्ता कुराकानीलाई भिडियो बनाएर युट्युबमा समेत सार्वजनिक गरिरहेका छन् । यसले कम्पनीको नीति कागजमा मात्र सीमित रहेको देखाउँछ । 

यसैगरी, अर्को प्रमुख राइड सेयरिङ कम्पनी पठाओको स्थिति अझै चिन्ताजनक देखिन्छ । कम्पनीको वेबसाइटमा यात्रु सुरक्षा वा सेवा प्रयोगसम्बन्धी कुनै पनि नीति वा मापदण्ड देखिनेगरी राखिएको छैन । तर गुगल गर्दा भने भित्र कतै भेटिन्छ । र, उसले त्यहाँ भनेको छ- हामी दुर्घटना, क्षति वा अरु कुनै पनि कुराको जिम्मा लिँदैनौ, सम्बन्धित व्यक्ति वा पक्षले त्यसको जिम्मा लिनुपर्छ । 

तपाईँसँग पनि राइड सेयरिङका यस्ता अनुभव छन् ? [email protected] मा इमेल गरी हामीसँग बाँड्नुहोस् ।